Skalar – Żaglowiec

Pterophyllum scalare (Schultze, 1823)

Skalary - ryby akwariowe

Skalar, Żaglowiec (Pterophyllum scalare) – jedna z najbardziej rozpoznawalnych ryb akwariowych z rodziny pielęgnicowatych. Ulubiony gatunek akwarystów praktycznie od momentu, kiedy pojawiła się możliwość trzymania ryb tropikalnych w domach. W Europie pierwszy raz pojawił się w 1909 r. Ze względu na bogactwo wzorów i barw, cieszy się nieustającą popularnością i jest rozmnażany w nieprawdopodobnych ilościach na farmach hodowlanych w Europie i Azji. Jego potoczna nazwa „żaglowiec” wzięła się od kształtu płetwy grzbietowej, która przypomina wysoki, rozłożony żagiel. W literaturze występuje także jako ryba księżycowa.

Ryba akwariowa Skalar – Żaglowiec - Pterophyllum scalare Pochodzenie ryb akwariowych

Ameryka Południowa. Naturalny obszar występowania obejmuje część Kolumbii, Gujany, Surinamu, Gujany francuskiej, Peru i Brazylii. Znajdowany w licznych systemach rzecznych, włączając rzeki Oyapock, Essequibo, Ukajali, Solimões i główne dorzecze Amazonki. Występuje także w wielu rzekach w Brazylijskim stanie Amapa.

Zamieszkuje obszary bagienne i zalewowe, z gęstą roślinnością. W przeciwieństwie niż się powszechnie sądzi, żyje w wodach przejrzystych, często z mętną zawiesiną unoszącą się w toni. W wodzie przejrzystej barwa jego ciała nabiera głębi.

Ryba akwariowa Skalar – Żaglowiec - Pterophyllum scalare Charakterystyka, płeć i usposobienie ryb akwariowych

Skalar Żaglowiec - ryba akwariowa - odmiany

Skalar – odmiany

Skalary osiągają przeważnie do 15 cm długości i 22 cm wysokości. Ciało silnie bocznie spłaszczone, srebrzysto-zielone lub oliwkowe. Na ciele osobników otrzymanych z okazów dzikich znajdują się dwa pionowe czarne pasy srebrzyście obrzeżone oraz jeden na głowie, który biegnie łukiem przez oko. Odstępstwa od tego wzoru często mogą oznaczać jedną z licznych odmian hodowlanych. Gatunek ten ma duży potencjał do modyfikacji, zmian kształtu płetw i ubarwienia, co niestety zostało wykorzystane przez hodowców. Na rynku pojawił się skalar weloniasty, czarny, marmurkowy, niebieski, złoty, srebrny, biały, czerwony, perłowy, księżycowy, duch, zebra, koi. Sztucznie uzyskane formy często mogą mieć wady genetyczne, mniejsze lub większe deformacje, ślepotę czy niepłodność. „Oryginalna” forma powszechnie dostępna w sklepach również mgliście przypomina dostojne dzikie okazy. Płetwy grzbietowa i odbytowa często są niskie i tępe, płetwy piersiowe powykręcane, a kolory i oznaczenia wyblakłe. Przyczyną tego jest zwykle chów w nieodpowiednich, zbyt ciasnych warunkach, mało zbilansowana dieta, a także rzadkie lub niewystarczające podmiany wody.

Stosunkowo nowe są piękne dzikie odmiany z pomarańczowo czerwonym zabarwieniem grzbietu. Jedna pochodzi z Manacapuru, a druga z górnego biegu Rio Negro w okolicy San Isabel (nazywana bywa czerwonym altumem). Obserwacje w akwarium wykazały, że odmiana Manacapuru jest jedną z najłagodniejszych. Pary mogą koegzystować ze sobą na małych przestrzeniach, a także wymieniać się lęgiem. Niestety skalary te mają też tendencję do krótszego życia, po 2-3 latach pojawiają się u nich pierwsze objawy starzenia, a odstępy między tarłami znacznie się wydłużają.

Płeć skalarów można rozpoznać w okresie tarła, na podstawie kształtu brodawki płciowej (pokładełka). U samic jest długa i tępo zakończona, natomiast u samców krótka i ostra. Patrząc z góry, dojrzała płciowo samica, nosząca jaja będzie szersza za płetwami piersiowymi, a samiec najszerszy będzie w miejscu łączenia się płetw piersiowych z ciałem. Samiec w okresie tarła może również posiadać niewielki garb tłuszczowy na „czole”.

Przez wielu uważane za łagodne, jednak są to ryby charakterne, a nawet można powiedzieć „dwulicowe”. W obecności akwarysty potrafią zachowywać się nienagannie, a kiedy zniknie z widoku, pokazują swoje prawdziwe oblicze, strosząc pokrywy skrzelowe na kolegów i rozstawiając mniejsze ryby po kątach akwarium.

Ze względu na swoją inteligencję są często wykorzystywane w eksperymentach naukowych badających zachowania ryb. Badania wykazały np. że skalary preferują i chętniej wybierają towarzystwo swojego gatunku o takim samym wyglądzie jak one same. Na przykład, jeżeli skalar złotej odmiany dorastał wśród innych złotych skalarów, to po wymieszaniu różnych odmian również będzie towarzyszył złotym. Chociaż nie wiadomo czy mieszanie odmian barwnych ma wpływ na samopoczucie ryb, to może być wskazówką, dlaczego niektóre osobniki mogą nie być tolerowane przez resztę grupy.

Czasami między rybami dochodzi do potyczek, w konkursie o status i władzę, nierzadko prężą się bokiem w stronę przeciwnika. Spekuluje się, że w ten sposób wykorzystują swoje mocno połyskujące łuski, skupiają nimi promień światła, którym rażą oczy rywala. Przy wielu tego typu okazjach widać jak jedna z ryb wydaje się nagle oszołomiona, tak jakby doznała jakiegoś szoku.

Pomimo ich zadziornego charakteru są rybami z natury społecznymi i ustalają między sobą złożone hierarchie. Dopasowanie się do porządków panujących w stadzie nie jest wysoką ceną za zmniejszenie szansy bycia pożartym przez drapieżnika. Biorąc ten aspekt pod uwagę, to tym bardziej staje się oczywiste, dlaczego preferują towarzystwo tak samo wyglądających towarzyszy. Niewyróżnianie się na tle grupy pozwala uniknąć skupienia na sobie uwagi drapieżnika.

Skalary poruszają się powoli, głównie przy pomocy płetw piersiowych, to znaczy, że w połączeniu z wysokim ciałem mają niewielką szansę na ucieczkę przed ścigającym drapieżnikiem. W sytuacji zagrożenia pomocne za to jest ich kamuflujące, pasiaste ubarwienie, które w połączeniu z roślinnością załamuje zarys ciała, przez co w gęstwinie roślin stają się mało widoczne.

Chętnie współpracują między sobą. Nauczyły się bronić przed rybami podgryzającymi i skubiącymi, tworzą pewnego rodzaju formację obronną, chowają ogony do wewnątrz, a gotowe do ataku pyszczki wystawiają na zewnątrz.

Są również jednymi z nielicznych znanych gatunków ryb umiejącymi liczyć. Spośród podobnie wyglądających ławic będą konsekwentnie i instynktownie wybierać te liczniejsze.

W naturze ławica może obejmować szeroki obszar liczący setki osobników. W akwarium zaleca się trzymanie grupy min. 5 osobników lub dobraną parę. W dużej grupie czują się bezpieczniej, ładniej wyglądają i prezentują ciekawsze zachowania.

W optymalnych warunkach dożywają nawet 15 lat.

Ryba akwariowa Skalar – Żaglowiec - Pterophyllum scalare Odżywianie ryb akwariowych

Mikrodrapieżniki. Są wzrokowymi myśliwymi, często wypatrują i wyczekują zdobyczy schowane za korzeniami czy roślinami, wystawiając jedynie głowę. W akwarium będą przyjmować pokarmy suche w płatkach, ale najchętniej zjadają te mrożone i żywe, te pokarmy wrzucone do akwarium często nie zdążą dotknąć nawet podłoża. Dafnia, cyklop czy krewetki zostaną zjedzone łapczywie i z dużą zawziętością. Każda zmiana w aktywności jedzenia może być oznaką tarła lub co gorsze problemów zdrowotnych. Jeżeli przestaną przyjmować żywe lub mrożone pokarmy to znaczy, że coś jest nie tak. Należy jednak zaznaczyć, że niektóre ryby w nowym otoczeniu, przez kilka pierwszych dni mogą nie pobierać suchych pokarmów i jest to całkowicie normalne.

Ryba akwariowa Skalar – Żaglowiec - Pterophyllum scalare Akwarium ryb akwariowych

Ze względu na ich wdzięk i dostojność, estetyka wyglądu zbiornika zwykle nie jest tak istotna, gdyż same skupiają dużą uwagę obserwatora. Głównym czynnikiem branym pod uwagę przy zakładaniu akwarium powinno być miejsce. Akwaria 100 cm można wykorzystać co najwyżej jako zbiorniki tarliskowe. Dla dwóch par zaleca się min. 120 cm długości akwarium, dla większej grupy min. 150 cm. Ważna jest również wysokość zbiornika, która w przypadku P. scalare powinna wynosić min. 50 cm. Jako podłoże najlepiej stosować miękki drobnoziarnisty piasek. Unikać należy podłoży zatwardzających wodę np. piasku koralowego i tych o większej gradacji. Skalary lubią przebierać podłoże i łatwo mogą się zadławić większymi kamyczkami. Do dekoracji można użyć suchego drewna, powykręcanych gałęzi i korzeni, tak aby zapewnić im wystarczającą ilość kryjówek. W siedliskach naturalnych P. scalare przeważają jednak rośliny z rodzaju Echinodorus. W naturze żyją w wolno płynących, przejrzystych wodach. Dlatego też, w akwarium przepływ wody nie powinien być zbyt mocny, zaleca się stosowanie filtrów zewnętrznych z długimi deszczowniami, dzięki czemu unikniemy gwałtownego wyrzucania wody. Dobrze będą się czuły w wodzie miękkiej z pH w przedziale 6.0-7.4 i temperaturze 24-28°C.

Za młodu nie zwracają uwagi na mniejsze ryby, ale gdy rosną i ich pyszczki stają się coraz większe, to ciekawość nowych smaków wzrasta. Często może wydawać się, że akwarium towarzyskie funkcjonuje prawidłowo i ryby żyją w harmonii, by kolejnego dnia zauważyć braki w jego obsadzie. Skalary szybko się uczą i kiedy zbadają, że ryba zmieści im się do pyska, to skorzystają z tej wiedzy.

Najlepiej trzymać je w akwarium gatunkowym, ale jeżeli zdecydujemy się na zbiornik ogólny, to jako towarzystwo sprawdzą się ryby o wyższym ciele np. Bystrzyk pięknopłetwy , Bystrzyk Pereza (Hyphessobrycon erythrostigma), Fantom czarny (Hyphessobrycon megalopterus). Należy unikać ryb o niskim, torpedowym kształcie jak np. kardynałki, których budowa jest praktycznie stworzona dla anatomii pysku skalara.

Niepożądanym towarzystwem będą również ryby podskubujące płetwy. Jest to często spotykane zachowanie np. u brzanek tygrysich, które skradają się od tyłu, aby oderwać kawałek płetwy ogonowej. Długie, zwisające płetwy brzuszne skalarów bywają również kuszącym kąskiem dla spokojniejszych gatunków.

Najbezpieczniejszym wyborem będą większe kiryski. Tym dennym rybom o beczułkowatym kształcie w większości nie będą przeszkadzać codzienne zachowania skalarów, a będą one pomoce w utrzymaniu czystości w akwarium, zjadając wszelkie niedojedzone resztki, które opadną na dno.

Ryba akwariowa Skalar – Żaglowiec - Pterophyllum scalare Rozmnażanie ryb akwariowych

Rozmnażanie skalarów jest dość proste, jeżeli tylko uzyskamy dobraną parę i zapewnimy im odpowiednie warunki. Są rybami monogamicznymi i tworzą ze sobą silne więzi, dlatego też najlepiej kupić grupę młodych ryb i pozwolić na dobranie się pary. Niestety, jeżeli nie dysponujemy dużym akwarium, to kiedy utworzy się para, resztę ryb należy przenieść, gdyż będzie ona zaciekle broniła swojego rewiru, przeganiając potencjalnych rywali. Nawet w dość dużym zbiorniku należy pamiętać, aby zapewnić rybom odpowiednią ilość kryjówek, używając do tego celu roślin i korzeni.

Dojrzałość płciową osiągają w wieku 7-10 miesięcy. Gdy są gotowe, do tarła możemy je dodatkowo zachęcić, podając częściej żywe i mrożone pokarmy, zwiększając temperaturę lub zmiękczając nieco wodę (pomocne może być użycie filtra RO). Twardość wody jest kluczowym czynnikiem, jaja mają mikro szczeliny, które w wodzie twardej się zatykają. Optymalna temperatura do rozrodu powinna wynosić około 28-32°C.

Tarło trwa jedną do dwóch godzin. Samica przy pomocy pokładełka przykleja ikrę w wybrane miejsce. Może to być duży liść, płaski kamień lub fragment szyby. Samiec podąża za samicą i zapładnia jaja. W czasie tarła dorosła samica może złożyć nawet do 1000 ziarenek ikry. W dobrych warunkach dobrana para skalarów wyciera się co 4-5 tygodni.

Kiedy jaja zostają złożone, najlepiej pozostawić rodziców, którzy będą sprawować nad nią opiekę. Inne ryby będą przeganiane, a jaja wachlowane przy pomocy płetw, dostarczając tym samym tlen. Pierwsze kilka prób bywa nieudanych i jedno z rodziców zjada ikrę, należy jednak przy tym odnotować, że rodzice również mogą oczyszczać jaja w swoich pyszczkach.

Jeżeli do tarła dochodzi w akwarium „ogólnym” i chcemy odchować narybek, to najlepiej wyjąć ikrę wraz ze złożem (liściem, kamieniem itp.), przenieść do osobnego zbiornika i dobrze natleniać w nim wodę. Zepsute ziarenka należy ostrożnie usuwać.

Wylęg, w zależności od temperatury, trwa ok. 2-4 dni, po tym czasie larwy opadają na dno zbiornika lub lekko unoszą się w toni wodnej.

Przez pierwszych kilka dni pokarm pobierają z woreczka żółtkowego (3-5 dni). Po 6-7 dniach zaczynają swobodnie pływać po akwarium. W pierwszym okresie należy podawać najdrobniejsze pokarmy np. mikro nicienie, plankton zwierzęcy, drobno zmielony suchy pokarm, larwy artemii. Młode karmimy kilka razy dziennie małymi porcjami.

Literówka? Błąd merytoryczny/stylistyczny?
Zaznacz i naciśnij klawisze Ctrl + Enter!

Video Ryba akwariowa - Skalar – Żaglowiec

Galeria Ryba akwariowa - Skalar – Żaglowiec

Podsumowanie

  • Akwarium:
    • duże
    • min-pojemność: 240 l
    • min-długość: 120 cm
  • Cena: 6 - 12 zł
  • Dostępność: powszechna
  • Stopień zagrożenia wyginięciem (IUCN): NE - gatunek niepoddany ocenie

Masz ten gatunek w akwarium?

Podziel się swoimi doświadczeniami!

Dodaj komentarz

zanim napiszesz, proszę zapoznaj się z regulaminem

* pole wymagane, adresów mailowych nigdzie nie udostępniamy i nie wysyłamy żadnych treści reklamowych.